Şikâyetçi olduğunuzda ev adresinizin karşı tarafça öğrenilme ihtimali vardır. Şikâyette bulunmak, kimlik ve adres bilgilerinizin dosyada otomatik olarak gizleneceği anlamına gelmez. Dosyadaki belgeler, tarafların dosyaya erişim hakları ve varsa özel koruma kararları önem taşır. Bu nedenle “Savcılık soruşturması gizlidir, adresimi kimse göremez” düşüncesiyle hareket etmemelisiniz.
Buna karşılık, adresinizin korunması için hiçbir yol bulunmadığı da söylenemez. Özellikle şiddet veya ısrarlı takip nedeniyle korunma ihtiyacında, kanundaki koşullara göre adres ve kimlik bilgilerinin gizli tutulması gündeme gelebilir. İhtiyacınız olan, yalnızca şikâyeti kayda geçirmek değil, güvenlik endişenizi ve gizlilik talebinizi de açıkça bildirmektir.
Şu anda yakın ve acil bir tehlike altındaysanız gizlilik başvurusunun sonuçlanmasını beklemeyin; 112 üzerinden acil yardım isteyin.
Soruşturmanın gizliliği adres gizliliği değildir
Soruşturmanın gizli yürütülmesi, dosyanın herkesin incelemesine açık olmamasıyla ilgilidir. Bu kuralı, hakkında şikâyette bulunduğunuz kişinin savunma haklarının bütünüyle ortadan kalktığı şeklinde anlamamak gerekir. Karşı tarafın dosyayla hangi sıfatla ilgilendiği ve hangi belgelere hangi usulle erişebildiği ayrı değerlendirilir. Sıradan bir üçüncü kişiyle, dosyadaki şüphelinin avukatı aynı konumda değildir.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 153 ve 157. maddeleri bu ayrımı ortaya koyar. CMK 157, soruşturmadaki işlemlerin gizliliğini, kanundaki istisnaları ve savunma haklarını saklı tutarak düzenler. CMK 153 ise şüphelinin savunmasını üstlenen avukata, yani müdafiye, soruşturma dosyasını inceleme ve belgelerden örnek alma hakkı tanır. Dolayısıyla yalnızca “Dosya gizli” denilmesi, içindeki bütün kişisel bilgilerin savunma tarafınca görülemeyeceği sonucunu doğurmaz.
Bu, dosyadaki her bilginin mutlaka karşı tarafa verileceği anlamına da gelmez. Kanunda belirtilen koşullarda dosya inceleme yetkisinin kısıtlanması mümkündür; ayrıca kişisel bilgilerin korunmasına yönelik özel düzenlemeler bulunur. Ancak CMK 153/2’deki kısıtlama, her şikâyette yalnızca talep üzerine uygulanan genel bir adres gizleme yöntemi değildir. Savcının istemi, hâkim kararı, soruşturmanın amacı ve kanunda belirtilen suçlar gibi koşulları vardır.
Dava açılıp iddianame mahkemece kabul edildiğinde de müdafinin dosya ve delilleri inceleme hakkı devam eder. Bu nedenle adresin korunması meselesini yalnız şikâyet dilekçesinin verildiği güne özgü düşünmeyin. Bilginin ifade tutanağında, sunduğunuz belgelerde veya başka bir evrakta bulunması ve özel bir gizlilik kararının mevcut olup olmaması önem taşıyabilir.
Örneğin adresinizin yalnızca dosyanın taraf bilgilerinde değil, eklediğiniz bir belgede de yer aldığını düşünün. Sadece taraf bilgileri bakımından ne yapıldığını öğrenmek, o evraktaki adresin durumunu tek başına açıklamaz. Bu, her dosyada böyle bir sorun yaşandığı iddiası değil; gizlilik talebinin hangi bilgi ve belgeleri kapsadığının neden netleştirilmesi gerektiğini gösteren bir örnektir.
Kısacası, şikâyetçi olduğunuzda adresinizin karşı tarafça öğrenilip öğrenilemeyeceği, “Soruşturma gizli mi?” sorusundan ibaret değildir. Asıl bakılması gereken, dosyada hangi adres bilgisinin bulunduğu, dosyaya erişimin kapsamı ve bu bilginin korunmasına ilişkin ayrı bir karar bulunup bulunmadığıdır.
Adresinizin gizli tutulması hangi durumlarda istenebilir?
Adresinizi korumak istemenizin nedeni önemlidir. Bir dosyanın tarafı olduğunuz için genel olarak rahatsızlık duymanızla, adresinizin öğrenilmesi halinde şiddete veya takibe maruz kalma tehlikenizin bulunması aynı durum değildir. Uygulanabilecek düzenleme, korunma ihtiyacının niteliğine ve kanunun kapsamına göre belirlenir. Her başvuruda aynı adla, aynı koşullarda bir gizlilik kararı verilmez.
Şiddet veya ısrarlı takip nedeniyle korunma ihtiyacı
6284 sayılı Kanun, şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınlar, çocuklar, aile bireyleri ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurları için koruma düzenlemeleri içerir. Bu kapsam, yalnızca boşanma davası açmış kişilerden veya resmen evli eşlerden ibaret değildir. Somut olayın kanun kapsamına girip girmediği ayrıca değerlendirilir.
Kanunun 8/6. maddesine göre gerekli bulunursa, tedbir kararıyla birlikte talep üzerine veya kendiliğinden gizlilik sağlanabilir. Korunan kişinin ve diğer aile bireylerinin kimlik bilgileri, kimliğini ortaya çıkarabilecek bilgiler, adresleri ve korumanın etkinliği bakımından önem taşıyan diğer bilgiler resmî kayıtlarda gizli tutulabilir. Yapılacak tebligatlar için ayrı bir adres de belirlenir.
Burada önemli olan, şikâyetçi sıfatının değil, kanun kapsamındaki korunma ihtiyacının değerlendirilmesidir. Yalnız “Adresimi kimse bilmesin” yazmanızla gizliliğin uygulandığını varsaymamalısınız. Buna karşılık fiziksel bir saldırı gerçekleşmesini beklemeniz gerektiği de söylenemez; kanun şiddete uğrama tehlikesini de kapsar. Tehlikenin neden adresinizle bağlantılı olduğunu açıkça anlatmanız değerlendirme açısından yararlıdır.
Tanık koruma tedbirleri herkese aynı şekilde uygulanmaz
Ceza dosyalarında kimlik ve adres bilgilerinin korunmasına yönelik başka hükümler de vardır. Ancak bunları her şikâyetçinin isteğiyle otomatik olarak “gizli tanık” olabileceği şeklinde yorumlamak doğru değildir. CMK 58’deki bazı kimlik koruma hükümleri, aynı maddenin beşinci fıkrasında örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla sınırlandırılmıştır.
5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu da belirli suçlar ve kişiler için uygulanır. Kanundaki kişi ve suç kapsamının yanında, ilgili kişinin veya yakınlarının hayatı, beden bütünlüğü ya da mal varlığı bakımından ağır ve ciddi tehlike bulunması ve korunmasının zorunlu olması gibi koşullar aranır. Bu kapsamda kimlik ve adres bilgilerinin gizli tutulması ve tebligat için ayrı adres belirlenmesi mümkün tedbirler arasındadır.
Dolayısıyla adres gizliliği, kimlik bilgilerinin değiştirilmesi ve kimliği açıklanmadan tanıklık yapılması birbirinin yerine kullanılabilecek işlemler değildir. Başvurunuzda hangi korumanın istendiği ve hangi düzenlemenin uygulanabileceği netleştirilmelidir. Yalnız internette gördüğünüz bir “gizli tanık” açıklamasına dayanarak kendi adresinizin de saklanacağını düşünmeyin.
Şikâyet başvurusunda güvenlik endişenizi nasıl belirtmelisiniz?
Şikâyetinize konu olayı anlatırken adresinizin öğrenilmesinden neden endişe ettiğinizi de belirtin. Bu endişeyi yalnızca dilekçenin sonunda geçen genel bir cümleye bırakmayın. Karşı tarafın sizi araması, bulunduğunuz yeri araştırması, yeni adresinizi öğrenmeye çalışması veya belirli bir tehdidi varsa, bunları olay ve tarihleriyle açıklayın. Henüz yaşanmamış bir davranışı yaşanmış gibi göstermeden, mevcut tehlikeyi somutlaştırın.
Kısa bir talep cümlesi, örneğin şöyle kurulabilir: “Adresimin karşı tarafça öğrenilmesinin güvenliğim açısından doğuracağı riski belirtiyor, durumuma uygun koruma tedbirlerinin ve kimlik-adres bilgilerimin gizli tutulmasının değerlendirilmesini istiyorum.” Bu bir hazır dilekçe veya karar alınmasını sağlayan özel bir kalıp değildir. Talebin dayanağı, arkasında anlattığınız somut olaydır.
Başvuruda şu noktaları netleştirmeniz yararlıdır:
- Karşı tarafın hangi adresinizi bildiği, hangisini öğrenmesinden endişe ettiğiniz.
- Tehlikenin yalnız sizi mi, beraberinizdeki çocukları veya diğer aile bireylerini de mi ilgilendirdiği.
- Daha önce verilmiş bir koruma veya gizlilik kararı olup olmadığı ve varsa kararın tarih ve kapsamı.
- Elinizdeki mesaj, tutanak veya başka kayıtlardan hangilerinin bu riski açıklayabildiği.
Varsa belgelerinizi sunun; ancak acil korunma ihtiyacınızı bildirmeyi sırf yeni belge aradığınız için ertelemeyin. 6284 sayılı Kanun’un 8/3. maddesi, koruyucu tedbir kararı için şiddetin uygulandığına ilişkin delil veya belge aranmayacağını düzenler. Bu hüküm, her talebin koşulsuz kabul edileceği anlamına gelmez; koruma ihtiyacının ve uygulanabilecek tedbirin değerlendirilmesi yine gerekir.
6284 kapsamındaki tedbirler, en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden veya kolluk biriminden talep edilebilir. Başvurduğunuz görevliye güvenlik endişenizi anlatırken, gizlilik talebinin kayda alındığını ve hangi merci tarafından değerlendirileceğini de sorun. Şikâyet tutanağının düzenlenmesiyle ayrıca gizlilik kararı verilmesi aynı işlem değildir.
Adresinizi yanlış bildirerek veya farklı bir adres yazınca dosyanın otomatik gizleneceğini düşünerek çözüm aramayın. Gizlilik ihtiyacınız varsa doğru bilgilerin hangi usulle korunacağını ve tebligatın nasıl yapılacağını başvurduğunuz birimle netleştirin. Özellikle mevcut bir gizlilik kararınız varsa bunu başlangıçta bildirin; yetkili birimin kararı görmesi ve gerekli uygulamayı değerlendirmesi önemlidir.
Gizlilik kararı verilirse tebligat ve dosya kayıtları ne olur?
Adres gizliliği kararı verildiğinde önemli meselelerden biri, size gönderilecek resmî bildirimlerin nasıl ulaştırılacağıdır. 6284 sayılı Kanun’un 8/6. maddesi, tebligatlar için ayrı bir adres belirlenmesini öngörür. Uygulama Yönetmeliği’nin 32. maddesi ise korunan kişiye yapılacak tebligatlarda Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi’ne, yani ŞÖNİM’e ait adres bilgilerinin kullanılacağını düzenler. Bu, her sıradan şikâyette dilediğiniz bir adresi yazarak kendiliğinden elde edeceğiniz bir sonuç değildir; ilgili koruma ve gizlilik düzenlemesine dayanır.
Aynı madde, gizli tutulmasına karar verilen bilgilerin MERNİS, UYAP, kolluk, sağlık, eğitim, sosyal güvenlik ve benzeri resmî kayıtlarda korunmasını da düzenler. Kararın nüfus kaydına işlenmesine ilişkin usul ayrıca belirtilmiştir. Dolayısıyla gizliliği yalnızca dilekçenin üzerindeki bir adres satırının kaldırılması gibi düşünmemelisiniz. Hangi bilginin, hangi karar kapsamında korunduğu önemlidir.
Bu aşamada kararın varlığı ile uygulamanın kapsamını birlikte kontrol etmek gerekir. Kararda kimlik ve adres bilgileri bakımından ne yazıyor? Beraberinizdeki kişiler de karar kapsamında mı? Dosyaya sunduğunuz bir evrakta adres bulunuyorsa bu evrak bakımından hangi işlem yapılmış? İlgili birime bu soruları yöneltmek, sadece “Gizlilik var mı?” diye sormaktan daha açıklayıcıdır.
Adalet Bakanlığının 6284 uygulama kılavuzu, gizlilik kararlarının kayıtlara işlenmesi ve ilgili birimlere iletilmesinin yanında, dosyadaki kişi bilgileriyle evrakın korunmasına ilişkin işlemleri de ayrı ele alır. Bu nedenle farklı bir dosya veya kurumla işlem yapmanız gerektiğinde mevcut kararınızı bildirmeniz ve gerekli kayıt işlemlerinin durumunu sormanız yararlıdır. Bir yerde kararın görülmesini, her evrak ve kayıtta gereken işlemin tamamlandığına dair tek başına kanıt saymayın.
Kararın süresini de takip edin. Tedbirler her durumda süresiz değildir; 6284 kapsamında ilk tedbir kararı en çok altı ay için verilebilir, devam eden tehlikeye göre sürenin veya tedbirin değiştirilmesi değerlendirilebilir. Elinizdeki kararın hangi tarihe kadar geçerli olduğunu ve risk sürüyorsa hangi başvurunun yapılacağını netleştirin. Sürenin bittiğini fark etmeden eski karara güvenerek hareket etmeyin.
Son olarak, bir gizlilik kararı karşı tarafın daha önce bildiği adresi hafızasından silemez. Adresiniz zaten biliniyorsa, korunma ihtiyacınızın yalnız bilgi saklamaktan ibaret olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir. Bu durumda gizlilik tedbiriyle diğer uygun koruma önlemlerinin ilişkisi somut olay üzerinden ele alınır.
Adresinizin öğrenildiğini düşünüyorsanız ne yapmalısınız?
Karşı tarafın adresinizi bildiğini gösteren bir durumla karşılaştığınızda, önce ne yaşandığını ve bunun güvenliğiniz açısından anlamını ayırın. Örneğin varsayımsal olarak, yeni taşındığınız yeri bildiğini söyleyen bir mesaj aldığınızı düşünelim. Bu mesaj riskin değerlendirilmesi bakımından önemli olabilir; ancak tek başına adresin mutlaka savcılık dosyasından alındığını kanıtlamaz. Bilginin nereden öğrenildiği ile size yönelik davranışın niteliği ayrı konulardır.
Mesajı, tarihini ve varsa diğer kayıtları olduğu gibi saklayın. Dosyada gizlilik kararı bulunuyorsa kararın tarihini, geçerlilik süresini ve kapsadığı bilgileri de birlikte değerlendirin. Hangi belgedeki veya sistemdeki bilginin görülebildiğini gerçekten biliyorsanız bunu somut olarak belirtin; yalnızca tahmin ediyorsanız, tahmini kesinleşmiş bir bilgi gibi sunmayın.
Mevcut kararın kayıtlara veya evraka uygulanmadığına ilişkin bir durum varsa, kararı veren veya ilgili işlemi yürüten birime bunu bildirin. Sorunun giderilmesi için hangi işlem gerektiğini ve gizlilik kapsamının açıklığa kavuşturulmasını isteyin. Burada tek bir standart başvuru yolu bulunduğu söylenemez; dosyanın aşaması, kararın türü ve sorunun nerede ortaya çıktığı önemlidir. Hukuka aykırı bir ifşa iddiası varsa bunun değerlendirilmesi de ayrıca gerekir.
Dosyayı savunma hakkı kapsamında incelemek ile bilgiyi hukuka aykırı biçimde açıklamak aynı şey değildir. Bu nedenle adresin öğrenilmiş olmasından doğrudan “Kesin olarak suç işlendi” sonucu çıkarmayın. Öte yandan yeni bir tehdit, takip veya başka bir davranış yaşandıysa, bunu yalnız eski gizlilik talebinin konusu gibi görüp bildirmeden bırakmayın. Yeni olayları ve güvenlik endişenizi yetkili makama açıkça aktarın.
Acil ve yakın bir tehlike varsa, bürodan dönüş almayı veya dosyadaki işlemlerin tamamlanmasını beklemeyin. 112 Acil Çağrı Sistemi, polis ve jandarma dâhil acil hizmetlere ulaşmak için kullanılan ortak numaradır.
Şikâyet başvurunuzdaki adres bilgilerini, varsa gizlilik kararını ve dosyanızda yapılması gereken işlemleri değerlendirmek için Avukat Tolga Çayırcı ile iletişime geçebilirsiniz. Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; somut güvenlik riskinin değerlendirilmesinin veya acil yardımın yerine geçmez.
