Çocuğunuzun fotoğrafı izniniz olmadan sosyal medyada paylaşıldıysa önce gönderinin bağlantısını, hesabın adını ve paylaşımı gösteren kayıtları saklayın. Ardından paylaşan kişi veya kurumdan fotoğrafın kaldırılmasını isteyin; platformun güncel bildirim kanalı üzerinden de talep oluşturabilirsiniz. Sonuç alamadığınızda izlenecek hukuki yol, paylaşımı kimin yaptığına ve fotoğrafın hangi bağlamda kullanıldığına göre değişir.
Bir okulun tanıtım paylaşımıyla kişisel hesaptan yayılan görüntü aynı şekilde değerlendirilmez. Önceden verilen izin de her kullanımın süresiz olarak devam edebileceği anlamına gelmez. Önemli olan, çocuğun kişilik haklarını korurken doğru muhataba, doğru taleple ve gerekli süreleri kaçırmadan başvurmaktır.
Fotoğrafın paylaşılması her durumda hukuka aykırı mı?
Çocuğun yüzünden, isminden, okulundan veya fotoğrafa eklenen bilgilerden kim olduğu anlaşılabiliyorsa kişisel veri söz konusudur. Görüntünün kalabalık bir etkinlikte çekilmiş olması bu özelliği kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak her fotoğraf, yalnız fotoğraf olduğu için biyometrik veri sayılmaz; kullanım şekli de önemlidir.
Paylaşımın hukuka uygunluğu değerlendirilirken rıza, başka bir hukuki dayanak, kullanım amacı ve çocuğun kişilik hakları birlikte incelenir. Bu nedenle “İzin verilmediyse her paylaşım aynı suçu oluşturur” demek doğru değildir. Buna karşılık fotoğrafın daha önce internette bulunması, başka bir kişinin onu istediği amaçla yeniden yayımlayabileceği anlamına da gelmez.
Okula verilen bir izin belgesinde hangi kullanımlara onay verildiğine bakılmalıdır. Sınıf içindeki bir etkinliğin kaydedilmesiyle görüntünün herkese açık tanıtım hesabında paylaşılması farklı işlemlerdir. KVKK Kurulunun okul fotoğraflarına ilişkin 2021/572 sayılı kararında, başlangıçta alınan rıza kabul edilmiş; buna rağmen devam eden kullanım, saklama ve farklı paylaşım ortamları için ayrı seçenekler değerlendirilmiştir. Karar, eski bir iznin sınırsız kullanım hakkı verdiği şeklinde okunamaz.
Kişisel hesaplarda ise KVKK’nın kapsamı ayrıca ele alınır. Kanundaki aile faaliyeti istisnası, aynı konutta yaşayan aile bireyleriyle ilgili faaliyetlerde üçüncü kişilere vermeme ve veri güvenliği şartlarına bağlıdır. Herkese açık paylaşımı sırf aile üyesi yaptı diye otomatik olarak bu istisna içinde görmek mümkün değildir. KVKK uygulanmasa bile çocuğun kişilik hakkının korunması meselesi ortadan kalkmaz.
Paylaşımı kaldırmak için önce ne yapmalısınız?
Fotoğrafı gördüğünüzde yalnız hesabın profil bağlantısını değil, mümkünse doğrudan gönderinin adresini kaydedin. Ekran görüntüsünde hesap adı, açıklama ve tarih de görünsün. Çocuğun hangi bilgilerle tanınabildiğini not edin. Birden fazla hesap aynı fotoğrafı paylaşmışsa her gönderiyi ayrı kayda alın; tek bağlantı bütün kopyaları göstermeyebilir.
Bu kayıtları oluştururken görüntüyü kendi hesabınızda yeniden paylaşmayın. “Bu fotoğrafı kaldırın” demek için herkese açık bir paylaşım yapmak, çocuğun görüntüsünü daha fazla kişiye ulaştırabilir. Belgeleri sınırlı erişimle saklamak ve yalnız gerektiği ölçüde ilgili başvuruya eklemek daha uygundur.
Paylaşan kişi veya kuruma gönderilecek kaldırma talebinde şu bilgiler bulunabilir:
- Hangi çocuğa ait, hangi gönderinin kaldırılmasının istendiği ve tam bağlantısı.
- Paylaşımın neden itiraz konusu olduğu; örneğin izin verilmemesi veya iznin kapsamının aşılması.
- Talep edilen işlem: fotoğrafın yayından kaldırılması ve başka hesap ya da sayfalarda kullanılıyorsa bunların da bildirilmesi.
- Başvuranın çocukla ilişkisi, gerekli temsil bilgisi ve cevap gönderilebilecek iletişim adresi.
Çocuk adına işlem yapma yetkisi velayet veya başka bir yasal temsil durumuna göre değerlendirilir. Gerektiğinde bu ilişkiyi gösteren belge istenebilir. Ancak kimlik belgelerini tanımadığınız hesaplara gelişigüzel göndermeyin; muhatabı ve kullanılan kanalın güvenliğini kontrol edin. Bir mesajın karşı tarafa ulaştığını gösteren kaydı da saklayın.
Platforma ayrıca bildirim yapılabilir. Güncel yardım veya mahremiyet başvuru kanalında ilgili gönderiyi ve çocukla ilişkinizi açıklayın. Bildirimin numarasını ve verilen cevabı kaydedin. Platform bildirimiyle okulun veri sorumlusuna yapılan hukuki başvuru aynı şey değildir; birinin yapılması diğerinin yerine geçtiği varsayımına dayanmayın. Her bildirim için belirli sürede kaldırma sonucu da garanti edilemez.
Okul veya işletmeye KVKK başvurusu nasıl yapılır?
Paylaşımı okul, kurs, spor kulübü veya işletme yaptıysa fotoğrafı hangi amaçla ve hangi hukuki dayanakla kullandığını sorabilirsiniz. KVKK kapsamındaki bir veri sorumlusuna başvururken yalnız “Gönderiyi silin” demek yerine kullanım amacını, paylaşılan ortamları ve saklama süresini de açıklamasını isteyin. Silme talebinin değerlendirilmesi, verinin işlenmesini gerektiren sebeplerin devam edip etmediğiyle bağlantılıdır; her talep bütün kayıtların koşulsuz imhası sonucunu doğurmaz.
Önceden açık rıza verdiyseniz, geri çekme talebinizi ve bundan sonraki kullanıma itirazınızı açıkça belirtin. Rızanın geri alınması geçmişteki işlemleri kendiliğinden hukuka aykırı yapmaz. Kurumun gelecekteki kullanımı için başka geçerli dayanak bulunup bulunmadığı da değerlendirilir. Çocuk okuldan ayrılmış olsa bile fotoğrafın tanıtım sayfasında kalması ayrıca sorgulanmalıdır; ayrılma, bütün kayıtların aynı anda silinmesini gerektiren tek başına bir kural değildir.
6698 sayılı Kanunun 13 ve 14. maddeleri, veri sorumlusuna başvuru ve Kurula şikâyet sürelerini düzenler. Veri sorumlusu talebi en kısa sürede, en geç 30 gün içinde sonuçlandırmalıdır. Başvuru reddedilir, cevap yetersiz bulunur veya süresinde cevap gelmezse Kurula şikâyet yolu gündeme gelebilir. Cevabın öğrenilmesinden itibaren 30 günlük süreyle, ilk başvurudan itibaren her hâlde 60 günlük üst sınır birlikte dikkate alınır.
Örneğin hiç cevap verilmezse 30 günlük cevap süresinden sonra şikâyet değerlendirilebilir; ilk başvurudan itibaren 60 günlük sınırın geçmesi beklenmemelidir. Geç gelen cevap bu üst sınırı baştan başlatmaz. Başvurunun kuruma ulaştığı tarihi ve cevabın öğrenildiği tarihi ayrı kaydetmek bu nedenle önemlidir.
Kurula şikâyetten önce veri sorumlusuna başvuru yolunun tüketilmesi gerekir. Bu kural, platforma bildirim yapmak veya başka hukuki koruma yollarını değerlendirmek için her durumda 30 gün beklemek zorunda olduğunuz anlamına gelmez. Kamu kurumlarının paylaşımlarında da geçerli işleme şartı, ölçülülük ve saklama süresi gözetilmelidir. Kurumun kamuya ait olması, çocuğun görüntüsünün sınırsız kullanılabileceğini göstermez.
Fotoğraf kaldırılmazsa hangi hukuki yollar kullanılabilir?
Çocuğun kişilik hakkına hukuka aykırı bir saldırı varsa Türk Medeni Kanununun 24 ve 25. maddeleri kapsamında korunma istenebilir. Duruma göre saldırının önlenmesi, devam eden saldırının sona erdirilmesi veya etkileri süren saldırının hukuka aykırılığının tespiti değerlendirilebilir. Koşulları varsa tazminat talebi de ayrı bir mesele olarak gündeme gelir. Hangi talebin uygun olduğu, fotoğrafın içeriğine, yayılmasına ve hukuki dayanağına bağlıdır. Kişilik hakkını korumaya ilişkin bu yollar medeni hukuk kapsamında ele alınır; kaldırma talebiyle tazminat talebi aynı sonucu hedeflemez.
İnternetteki eski rehberler bu noktada yanıltıcı olabilir. 5651 sayılı Kanunun güncel metninde 9. madde Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiş durumdadır. Dolayısıyla her kişilik hakkı ihlali için eski 9. madde başvurusunu geçerli bir yol gibi anlatmak doğru değildir.
Özel hayatın gizliliğinin ihlali söz konusu olduğunda ise 9/A maddesindeki erişimin engellenmesi yolu ayrıca değerlendirilebilir. Bu, çocuğun yer aldığı her fotoğraf için otomatik uygulanacak bir işlem değildir. Güncel kanunda başvuru muhatabı Siber Güvenlik Başkanlığıdır. Talepte yayının tam adresi, ihlalin hangi yönlerden oluştuğu ve kimlik bilgilerini ispatlayan bilgiler bulunmalıdır. Başvuruyu yapacak yasal temsilcinin durumu da kontrol edilmelidir.
Bu yol yalnız ilk başvuruyla tamamlanmaz: Başvuranın, talebini başvurduğu saatten itibaren 24 saat içinde sulh ceza hâkiminin kararına sunması gerekir. Kanun hâkimin kararını en geç 48 saat içinde açıklamasını öngörür; aksi durumda erişimin engellenmesi tedbiri kendiliğinden kalkar. Kısa süreler nedeniyle somut olayın bu kapsama girip girmediğini ve güncel başvuru usulünü gecikmeden değerlendirmek önemlidir. Erişimin engellenmesi, dosyanın kaynağından ve dünyanın her yerindeki kopyalarından silinmesiyle aynı işlem değildir.
Paylaşımın niteliğine göre özel hayatın gizliliğini ihlal veya kişisel verilerin hukuka aykırı yayılması gibi suçlar da değerlendirilebilir. Ancak yalnız izinsiz paylaşım tespitiyle kesin suç sonucu kurulamaz. Suç şüphesi varsa kolluk veya savcılığa başvuru ceza hukuku yönünden incelenebilir. Suç duyurusu yapılması da fotoğrafın kendiliğinden platformdan kaldırılacağı anlamına gelmez.
Fotoğrafın gerçekten kaldırıldığını nasıl kontrol edebilirsiniz?
“Sildik” cevabını aldıktan sonra kaydettiğiniz gönderi adreslerini yeniden kontrol edin. Gönderinin yalnız hesabınızdan görünmemesi, herkes için kaldırıldığı sonucunu tek başına göstermez. Fotoğraf farklı hesapta, kurumun internet sitesinde veya indirilebilir bir broşürde kullanılmışsa bunları da ayrı değerlendirin. Kuruma, talebiniz üzerine hangi ortamlarda işlem yapıldığını yazılı olarak sorabilirsiniz.
Yüzün bulanıklaştırılması da her durumda yeterli değildir. Fotoğrafın yanında çocuğun adı, sınıfı veya onu tanımaya yarayan başka bilgiler duruyorsa kimliği hâlâ belirlenebilir. KVKK Kurulunun görüntülerin kullanımına ilişkin değerlendirmesinde de bu ayrım önemlidir: yalnız yüzü kapatmakla kişinin tanınamaz hâle gelmesi aynı şey değildir.
Son kontrolde şu kayıtları bir arada tutun:
- İlk paylaşımın adresi ve tarihli görüntüsü.
- Gönderilen talepler, ulaştıklarını gösteren kayıtlar ve cevaplar.
- Fotoğrafın hâlâ bulunduğu farklı adresler.
- Kaldırma veya değişiklik sonrasında yaptığınız kontrolün tarihi.
Bu belgeler, talebin karşılanıp karşılanmadığını ve yeni bir başvuru gerekip gerekmediğini değerlendirmeyi kolaylaştırır. Fotoğrafın silinmesi geçmişteki kullanımın bütün sonuçlarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; buna karşılık her kaldırma sonrasında mutlaka dava açılması gerektiği de söylenemez.
Çocuğunuzun fotoğrafının kaldırılması için hangi başvurunun uygun olduğunu belirlemek ve süreleri dosyanıza göre değerlendirmek isterseniz Av. Tolga Çayırcı ile iletişime geçebilirsiniz. Paylaşım bağlantıları ve mevcut yazışmalar, ilk değerlendirmede konunun daha açık anlaşılmasına yardımcı olur.
