Haricen tahsil bildirimi, borcun icra dosyası üzerinden değil, alacaklıya doğrudan ödendiğinin icra dairesine yazılı olarak bildirilmesidir ve dosyanın doğru kapanması için şarttır. Alacaklı veya vekili, dosya numarasıyla birlikte ödeme tarihi, tahsil edilen tutar, dekont bilgisi ve alacak kalmadığına dair açık beyanı içeren bir dilekçeyi icra müdürlüğüne sunar; çoğu işlem UYAP üzerinden de yapılabilir. Ardından dosyanın infazen kapatılması veya işlemden kaldırılması talep edilir, tahsil harcı ve masraflar tamamlanır, banka blokesi, maaş haczi ile tapu veya araç şerhleri için kaldırma yazıları sürece girer. En büyük hata, bu adımlar tamamlanmadan dosyanın kapandığını sanmak; küçük bir bakiye ya da eksik beyan yüzünden hacizlerin sistemde görünmeye devam edebilmesidir.
Haricen tahsil nedir, dosyaya ödeme ile farkı ne?
Haricen ödemenin icra dosyasına etkisi
Haricen tahsil, borçlunun icra dosyasına yatırmak yerine alacaklıya doğrudan ödeme yapmasıdır. En sık hali, alacaklının banka hesabına EFT veya havale yapılmasıdır. Elden ödeme de haricen tahsil sayılır, ama sonradan ispatı daha zor olduğu için risklidir.
“Dosyaya ödeme” ise paranın icra müdürlüğünün tahsilat sistemi üzerinden dosyaya işlenmesidir. Bu yolda ödeme, dosya bakiyesine otomatik yansır ve kapak hesabı, masraf ve varsa vekalet ücreti gibi kalemlerde mahsup daha net ilerler. Haricen ödemede ise para dosyadan geçmediği için UYAP’ta borç görünümü kendiliğinden düşmez. Bu yüzden dosya açık kalabilir, bakiye varmış gibi görünebilir ve daha önce konulan hacizler sistemde görünmeye devam edebilir.
Özetle borç gerçekten ödenmiş olsa bile, icra dosyasındaki kayıtların düzelmesi için ayrıca bir işlem gerekir. Bu işlem de haricen tahsil bildirimi ile yapılır.
Tahsil bildirimi kavramı ve amacı
Haricen tahsil bildirimi, alacaklı veya alacaklı vekilinin icra müdürlüğüne “alacağın dosya dışında tahsil edildiğini” yazılı olarak bildirmesidir. Amaç, dosyanın güncellenmesi ve takibin gereksiz şekilde sürmemesidir. Bu bildirimle birlikte genelde şu hususlar netleştirilir: ödemenin tarihi, tahsil edilen toplam tutar, alacak kalıp kalmadığı ve dosyanın kapatılmasının (infazen kapatma veya işlemden kaldırma gibi) talep edilip edilmediği.
Bildirimin bir diğer pratik amacı da dosyada yer alan işlemlerin doğru tamamlanmasıdır. Tahsilatın beyanı, tahsil harcı ve dosya masraflarının hesabına da temel oluşturur. Hacizlerin kaldırılması, banka blokelerinin çözülmesi veya maaş haczinin sonlandırılması gibi adımlar da çoğu zaman bu beyanın dosyada görülmesiyle hızlanır.
Haricen tahsil bildirimini kim yapar, borçlu tek başına yapabilir mi?
Alacaklı asil ve alacaklı vekili yetkisi
Haricen tahsil bildirimi kural olarak alacaklı tarafından yapılır. Çünkü icra takibinde “alacağın tahsil edildiği, takibe devam edilmeyeceği, dosyanın kapatılması ve hacizlerin fekki” gibi talepler, alacaklının tasarrufuna bağlı işlemlerdir.
Alacaklı bir avukatla takip yapıyorsa, bildirimi alacaklı vekili de sunabilir. Burada kritik nokta, vekilin dosyada usulüne uygun şekilde yetkili görünmesidir. Uygulamada icra müdürlüğü, vekaletnamenin dosyaya ibraz edilmesini arar. Bu yaklaşım, avukatın takip ettiği işlerde vekaletnameyi dosyaya koyma yükümlülüğü ve vekaletnamesiz işlem yapılamaması kuralıyla uyumludur.
Bildirim, fiziken dilekçe ile verilebildiği gibi, alacaklı vekilleri çoğu işlemde UYAP üzerinden de evrak gönderebilir.
Borçlunun başvurabileceği yollar
Borçlu, “ben ödedim” diyerek tek başına haricen tahsil beyanı verip dosyayı kapattıramaz. Çünkü para dosyadan geçmediği için icra dairesi, alacaklı beyanı olmadan dosya borcunun bittiğini kendiliğinden kabul etmez. İcra daireleri, kendilerine yapılan talep ve beyanları tutanağa bağlar; ancak bu, tek başına kapanış anlamına gelmez.
Borçlunun pratikte izleyebileceği yollar şunlardır:
- Ödeme öncesinde alacaklı veya vekiliyle, ödemenin hemen ardından haricen tahsil bildirimi verileceğini yazılı şekilde netleştirmek.
- Ödeme yaptıysa dekont ve yazışmalarla birlikte alacaklıdan, icra dosyasına bildirim yapılmasını talep etmek.
- Alacaklı cevap vermiyor veya oyalıyorsa, “dosyaya ödeme” seçeneğini değerlendirip dosya bakiyesini icra üzerinden kapatmak. Böylece UYAP kaydı da doğrudan güncellenir.
- Bazı uyuşmazlıklarda, belge durumuna ve takibin türüne göre mahkeme yoluna başvurma gereği doğabilir. Bu noktada somut dosyaya göre hareket etmek gerekir.
Tahsil harcı ne zaman doğar, haricen tahsilde yarım harç nasıl uygulanır?
Harcı kim öder ve neye göre hesaplanır?
Tahsil harcı, icra takibinde alacağın tahsil edilmesi üzerine doğan nispi harçtır. Harçlar Kanunu’na bağlı (1) sayılı tarifede, tahsilin hangi aşamada gerçekleştiğine göre farklı oranlar öngörülür. Örneğin ödeme veya icra emrinin tebliği sonrası hacizden önce ödemede %4,55; hacizden sonra satıştan önce ödemede %9,10; satışla tahsilde %11,38 gibi.
Kural olarak dosyaya yatan paradan tahsil harcı kesilerek işlem yapılır. Haricen ödemede ise para dosyadan geçmediği için, uygulamada “takipten vazgeçme/haricen tahsil” talebi zapta geçirilebilmek adına harç ayrıca yatırılır.
“Harcı kim öder?” sorusunda iki ayrı düzlem var: Harçlar Kanunu bakımından tahsil harcı, genel kurallar ve GİB uygulaması çerçevesinde çoğunlukla borçludan tahsil edilmesi gereken bir kalemdir; dosyadan ödeme yapılırken zaten borçtan düşülerek kesilir. Ancak haricen tahsilde, icra dairesi çoğu zaman işlemi isteyen taraftan (alacaklı/vekili) harç ikmali ister; taraflar bu yükü kendi aralarında anlaşmaya göre paylaşabilir.
“Yarım harç” ise Harçlar Kanunu m.23 mantığıyla, takibin vazgeçme nedeniyle zapta geçirilmesi halinde, vazgeçilen miktara ilişkin tahsil harcının yarı oranlı alınmasıdır. Haczedilen mal satılıp paraya çevrildikten sonra vazgeçilirse yarım değil, tam harç gündeme gelir.
Harç ödenmeden dosya kapanır mı, haciz kalkar mı?
Genel kural şudur: Kanunda aksi yazmadıkça, harçlar tam ödenmeden harca konu işlem yapılmaz. Bu yüzden icra müdürlüğü, harç tamamlanmadan dosyayı “kapatma”, “vazgeçmeyi zapta geçirme” veya haciz fekki gibi işlemlerde işlem yapmayı erteleyebilir.
Pratik sonuç: Harç eksik kalırsa dosya UYAP’ta açık görünebilir veya hacizlerin kaldırılması için gerekli yazılar gecikebilir. Haricen ödeme yaptıysanız, dosyada “tahsil/vazgeçme” kaydı ve ilgili harç ikmali tamamlanmadan “dosya kapandı” varsayımıyla hareket etmeyin.
UYAP Avukat Portal üzerinden haricen tahsil bildirimi gönderme adımları
Menü yolu, evrak türü ve zorunlu alanlar
Ekler, açıklama metni ve e-imza süreci
UYAP Avukat Portal’da haricen tahsil bildirimi, pratikte “icra dosyasına talep/evrak gönderme” mantığıyla ilerler. Menü isimleri dönem dönem güncellense de genel akış aynıdır.
İzlenecek yol genelde şöyledir:
- UYAP Avukat Portal girişinizi yapın.
- Sol menüden Dosya İşlemleri > Dosya Sorgulama ekranına girin.
- Yargı Türü: İcra, Yargı Birimi: İcra Dairesi seçin. İlgili icra dairesini seçip dosyayı sorgulayın.
- Listeden ilgili dosyada Dosya Görüntüleme deyin.
- Dosya içinden Evrak Gönderme sekmesine girin.
- Evrak Türü alanında “Haricen Tahsil Bildirimi” ibaresini taşıyan seçeneği seçin. Bazı ekranlarda bu, “Talep” başlığı altında “Haricen Tahsil Bildirimi Talebi” olarak görünür.
- Evrak/Dosya Seç ile imzalı dilekçenizi yükleyin. Gerekirse Ek Evrak Ekle ile dekont ve benzeri belgeleri ekleyin.
- Açıklama alanını kısa ve net doldurun.
- Evrak gönder ile işlemi tamamlayın.
E-imza tarafında iki noktaya dikkat edin: Dilekçeyi UYAP editör/kelime işlemci ile hazırlayıp e-imza ile imzalayarak kaydetmek, sonra portala bu imzalı dosyayı yüklemek gerekir. Ekler (dekont gibi) her zaman e-imzalı olmak zorunda değildir; ama dilekçenin imzalı olması işlemi sorunsuzlaştırır.
Bildirimde yazılması gereken bilgiler
Haricen tahsil bildirimi dilekçesinde şu bilgiler dosyanın hızlı sonuçlanmasını sağlar:
- İcra dairesi ve dosya numarası
- Ödemenin tarihi ve tahsil şekli (EFT/havale/elden)
- Tahsil edilen toplam tutar ve hangi kalemleri karşıladığı (asıl alacak, faiz, masraf, vekalet ücreti gibi)
- Alacak tamamen bitti mi, kısmi mi? Kısmi ise kalan bakiye
- Talep kısmı: “haricen tahsilin dosyaya işlenmesi”, dosya durumunun güncellenmesi ve gerekiyorsa hacizlerin fekki için işlem yapılması isteği
- Ekler: banka dekontu, mutabakat yazışması veya alacaklı imzalı alındı belgesi (varsa)
İcra müdürlüğüne dilekçeyle haricen tahsil bildirimi verme usulü
Dilekçede bulunması gereken zorunlu unsurlar
Haricen tahsil bildirimi, icra dairesine ıslak imzalı dilekçe verilerek de yapılabilir. Dilekçeyi dosyanın bağlı olduğu icra müdürlüğüne teslim edersiniz. Kalem, dilekçeyi kayda alır ve genellikle dosyaya tarayıp UYAP’a ekler. Bu tarama ve kayıt düzeni, dosya işlemlerinin denetlenebilir olması açısından önemlidir.
Dilekçede asgari şu unsurların yer alması, işlemin hızlanmasını sağlar:
- İcra dairesi adı ve esas dosya numarası
- Taraf bilgileri: alacaklı, borçlu (varsa üçüncü kişi)
- “Haricen tahsil” beyanı: ödemenin tarihi, tutarı ve ödeme şekli
- Tahsilatın tam mı kısmi mi olduğu. Kısmi ise kalan bakiye ve takibe devam edilip edilmeyeceği
- Açık talep: “haricen tahsilin dosyaya işlenmesi”, gerekiyorsa “takipten vazgeçmenin zapta geçirilmesi”, “dosyanın infazen kapatılması/işlemden kaldırılması” gibi net bir sonuç talebi
- Hacizlerin kaldırılması isteniyorsa bunun da ayrıca yazılması (maaş haczi, banka blokesi, araç veya tapu şerhi gibi)
- İmza ve tarih (vekil sunuyorsa kaşe-imza)
Eklenecek belgeler ve ödeme kanıtı
Haricen ödeme, dosya kayıtlarına otomatik düşmediği için ödeme kanıtı eklemek kritik olur. En çok kullanılan ekler şunlardır:
- Banka dekontu (açıklama kısmında dosya numarası yazılıysa daha iyi)
- Taraflar arasında ödeme protokolü/sulh tutanağı (varsa)
- Elden ödeme yapıldıysa alacaklı veya vekil tarafından imzalanmış alındı belgesi
- Kısmi ödeme varsa, hangi kalemlere mahsup edildiğini gösteren kısa bir mahsup açıklaması (örnek: önce masraf-faiz, sonra asıl alacak gibi)
Dekont okunaklı değilse veya dosya numarası hiç geçmiyorsa, icra dairesinin ek açıklama istemesi ya da işlemin uzaması sık görülür. Bu yüzden dilekçe eklerini net, tek dosya halinde ve dosyayla bağlantıyı kuracak şekilde sunmak en güvenli yoldur.
Haricen tahsil bildirimi sonrası dosya kapatma ve haciz fek süreci
Tahsil harcı tamamlanınca yapılacak işlemler
Haricen tahsil bildirimi verildikten sonra hedef, dosyanın sistemde “ödenmiş” görünmesi değil, kapak hesabının kapanışa elverişli hale gelmesidir. Çünkü haricen ödeme yapılmış olsa bile dosyada tahsil harcı, posta gideri, haciz ve yazışma masrafı gibi kalemler bakiye bırakabiliyor. Bu bakiye tamamlanmadan “infazen kapatma” kaydı gecikebilir.
Tahsil harcı ve dosya masrafları tamamlandığında icra müdürlüğünde genelde şu adımlar görülür:
- Haricen tahsil beyanının dosyaya işlenmesi ve gerekiyorsa “takipten vazgeçme” kaydının alınması
- Dosya hesabının güncellenmesi ve dosya durumunun kapalıya alınması (uygulamada “infaz/hitam” şeklinde)
- Varsa dosyada emanet, reddiyat veya iade edilecek senet gibi kalemlerin tasfiyesi
- Haciz fekleri için yazışma masrafları gerekiyorsa taraflardan masrafın istenmesi
Özellikle maaş haczi ve banka blokesi gibi yazışmaların masrafı yatırılmadığında, dosya kapanışa geçse bile bazı fek yazılarının çıkması sonradan borçluyu uğraştırabiliyor.
Haciz fek yazısı ve UYAP’ta dosya durumu
Dosyanın “kapalı” görünmesi her zaman tüm hacizlerin fiilen kalktığı anlamına gelmez. Uygulamada hacizlerin kalkması için icra müdürlüğünün ilgili kurumlara fek müzekkeresi yazması ve bu yazıların kurumlarca işlenmesi gerekir. Banka e-haczi, maaş haczi, araç haczi ve tapu şerhleri bu gruba girer.
UYAP’ta kontrol ederken iki yere bakmak faydalıdır: Dosya “durumu” (infazen kapandı gibi) ve dosya içindeki haciz kayıtları ile safahat. Dosya kapandıktan sonra bir haciz hâlâ aktif görünüyorsa, çoğu zaman sorun şunlardan biridir: fek yazısı hiç çıkarılmamıştır, yazı çıkmış ama masraf/posta eksikliği nedeniyle gönderilememiştir ya da kurum dönüşü henüz dosyaya işlenmemiştir.
Bildirim yapılmazsa veya dosya açık görünürse ne yapılır?
Alacaklı bildirim yapmıyorsa borçlunun talepleri
Haricen ödeme yapmanıza rağmen icra dosyası açık görünüyorsa önce panik yapmadan iki şeyi netleştirin: Dosyada gerçekten kalan bakiye var mı, yoksa sadece “haricen tahsil bildirimi” işlenmediği için mi sistem kapanmıyor? Bunun için icra müdürlüğünden kapak hesabı/dosya hesabı isteyin ve tahsil harcı ile masrafları görün.
Alacaklı veya vekili bildirim vermiyorsa borçlu açısından pratik yol, alacaklıya yazılı şekilde (tercihen dekontla birlikte) başvurup haricen tahsil bildirimi verilmesini ve haciz feklerinin talep edilmesini istemektir. Buna rağmen alacaklı dosya üzerinden işlem yapmaya devam eder veya mükerrer tahsil riski doğarsa, dosyanın türüne ve aşamasına göre ayrı hukuki yollar gündeme gelebilir. İcra müdürlüğünün açık bir kanun ihlali içeren işlemine karşı ise icra mahkemesine şikayet yolu bulunur ve bu şikayet kural olarak işlemin öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde yapılır.
Kısmi haricen tahsil ve mahsup sırası nasıl belirtilir?
Kısmi haricen ödeme yaptıysanız en büyük sorun “bu para neye sayıldı?” tartışmasıdır. Bu yüzden hem dekont açıklamasında hem de haricen tahsil dilekçesinde mahsupu açık yazın.
- “… TL anaparaya mahsuben”
- “… TL işlemiş faize mahsuben”
- “… TL masraf ve vekalet ücretine mahsuben” (varsa)
Türk Borçlar Kanunu’nda kısmi ödemede borçlunun, şartları varsa ödemenin ana borçtan düşülmesini isteyebileceği düzenlenir. Bu cümleyi belirsiz bırakmak, dosya bakiyesinin beklenmedik şekilde yüksek görünmesine ve ikinci bir ödeme baskısına yol açabilir.
Dosya alacağına haciz varken haricen ödeme yapılır mı?
İcra dosyasındaki alacağa başka bir dosyadan haciz konmuşsa (alacak haczi, haciz ihbarnamesi, sıra haczi gibi), alacaklıya “haricen” ödeme yapmak ciddi risk taşır. Çünkü bu durumda bazı hallerde ödeme, alacaklıya değil icra dairesine yapılmalıdır; aksi halde ödeme geçerli sayılmayabilir ve aynı tutarı bir kez daha ödeme riski doğabilir.
Bu nedenle dosyada alacak haczi ihtimali varsa, haricen ödeme planlamadan önce dosyada haciz kaydı olup olmadığını kontrol edin ve gerekiyorsa İcra ve İflas Kanunu (İİK) çerçevesinde icra müdürlüğünden hangi hesaba ödeme yapılacağını yazılı netleştirin.
